Upadłość konsumencka

Upadłość konsumencka to postępowanie sądowe, które pozwala osobie fizycznej wyjść z długów, których nie jest w stanie spłacić. Kończy się umorzeniem zobowiązań — po wykonaniu planu spłaty albo, w niektórych sytuacjach, bez niego.

Na tej stronie: Kto może ogłosić · Kiedy · Koszty · Etapy · Plan spłaty · Mieszkanie · Czego nie można umorzyć · Planowane zmiany

Kto może ogłosić upadłość konsumencką

Z upadłości konsumenckiej może skorzystać osoba fizyczna, która nie prowadzi działalności gospodarczej i jest niewypłacalna. Nie ma znaczenia wysokość długu ani to, czy dotyczy on banków, firm pożyczkowych, ZUS czy urzędu skarbowego.

• Jeśli prowadziłeś firmę, ale została już wykreślona z CEIDG, możesz złożyć wniosek o upadłość konsumencką — także co do długów z czasów działalności.
• Jeśli nadal prowadzisz działalność, stosuje się przepisy o upadłości przedsiębiorcy. One również pozwalają na umorzenie zobowiązań.
• Wniosek może złożyć także wierzyciel, ale w praktyce najczęściej robi to sam dłużnik.

Kiedy można złożyć wniosek

Podstawą ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność, czyli utrata zdolności do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Prawo upadłościowe domniemywa, że dłużnik utracił tę zdolność, gdy opóźnienie w wykonaniu zobowiązań przekracza trzy miesiące.

W praktyce oznacza to, że jeżeli od ponad trzech miesięcy nie płacisz rat, rachunków lub innych długów, prawdopodobnie spełniasz warunek do złożenia wniosku.

Ile to kosztuje

• Opłata sądowa od wniosku 30 zł — to stała kwota, niezależna od wysokości długów.
• Koszty postępowania W tym wynagrodzenie syndyka. Jeśli nie masz majątku, na który można je przeznaczyć, tymczasowo pokrywa je Skarb Państwa, a zwrot może zostać uwzględniony w planie spłaty.
• Wynagrodzenie pełnomocnika Zależy od stopnia skomplikowania sprawy. Szczegóły znajdziesz w cenniku.

Etapy postępowania

1. Analiza i przygotowanie wniosku. Zbieramy informacje o długach, dochodach, wydatkach i majątku. Wniosek zawiera m.in. spis majątku, listę wierzycieli i opis przyczyn niewypłacalności.
2. Złożenie wniosku. Wniosek składa się za pośrednictwem systemu Krajowego Rejestru Zadłużonych (KRZ).
3. Ogłoszenie upadłości. Sąd wydaje postanowienie o ogłoszeniu upadłości i wyznacza syndyka. Od tego dnia zawieszone zostają egzekucje, a Twój majątek staje się masą upadłości.
4. Likwidacja majątku. Syndyk sprzedaje składniki majątku, które wchodzą do masy upadłości, i dzieli uzyskane środki między wierzycieli. Jeśli majątku nie ma, ten etap jest krótki.
5. Plan spłaty albo umorzenie bez planu. Sąd ustala, jaką część długów i przez jaki czas masz spłacać. Jeśli Twoja sytuacja na to wskazuje, może umorzyć zobowiązania bez planu spłaty.
6. Umorzenie pozostałych długów. Po wykonaniu planu sąd umarza zobowiązania, które pozostały niespłacone.

Plan spłaty

Plan spłaty określa, jaką część dochodów przeznaczysz na spłatę wierzycieli i przez jaki czas. Sąd bierze pod uwagę Twoje możliwości zarobkowe, potrzeby mieszkaniowe oraz konieczność utrzymania Ciebie i osób, które masz na utrzymaniu.

• Do 36 miesięcy Tak długo co do zasady trwa plan spłaty.
• Od 36 do 84 miesięcy Jeśli sąd uzna, że niewypłacalność powstała umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa.
• Umorzenie bez planu Gdy osobista sytuacja dłużnika w sposób oczywisty wskazuje, że nie byłby w stanie dokonać żadnych spłat.
• Warunkowe umorzenie Gdy niezdolność do spłat nie ma trwałego charakteru — sąd może umorzyć długi pod warunkiem, a wierzyciele mogą w określonym czasie wnieść o ustalenie planu, jeśli sytuacja się poprawi.

W czasie wykonywania planu co roku składasz sądowi sprawozdanie z jego realizacji. Nie możesz też dokonywać czynności prawnych przekraczających zakres zwykłego zarządu.

Co z mieszkaniem

Mieszkanie lub dom, którego jesteś właścicielem, co do zasady wchodzi do masy upadłości i syndyk je sprzedaje. Z uzyskanej kwoty sąd wydziela środki odpowiadające przeciętnemu czynszowi najmu lokalu mieszkalnego w tej samej lub sąsiedniej miejscowości za okres od 12 do 24 miesięcy, żebyś mógł wynająć mieszkanie.

Mieszkanie wynajmowane lub należące do innej osoby nie wchodzi do masy upadłości. Szczególne zasady dotyczą majątku wspólnego małżonków — o tym piszemy w artykule Upadłość konsumencka a mieszkanie.

Czego nie można umorzyć

Upadłość nie obejmuje umorzeniem wszystkich długów. Po zakończeniu postępowania nadal trzeba spłacać m.in.:

• zobowiązania alimentacyjne,
• renty z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci,
• grzywny orzeczone przez sąd oraz obowiązek naprawienia szkody, nawiązki i świadczenia pieniężne orzeczone przez sąd karny,
• obowiązek naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem,
• zobowiązania, które dłużnik umyślnie zataił, jeśli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.

Planowane zmiany w przepisach

We wrześniu 2026 roku rząd przyjął projekt nowelizacji Prawa upadłościowego (UD260). Przewiduje on m.in. umorzenie długów z mocy prawa po wykonaniu planu spłaty — bez osobnego postanowienia sądu. Projekt musi jeszcze przejść przez parlament, więc na razie obowiązują dotychczasowe zasady. Szczegóły opisujemy w artykule Planowane zmiany w upadłości konsumenckiej.